Αντιμετώπιση ρατσιστικής και διακριτικής γλώσσας στα μέσα ενημέρωσης

Μαθησιακοί στόχοι

Σε αυτήν την ενότητα θα μάθετε πως οι λέξεις, ανάλογα με το πλαίσιο που τις χρησιμοποιούμε, μπορούν να ενισχύσουν ή να αποδομήσουν ρατσιστικές και διακριτικές προκαταλήψεις και στερεότυπα. Μέσα από ένα γλωσσάρι που έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει μια κριτική και υπεύθυνη χρήση της γλώσσας και άλλου υλικού, οι συμμετέχοντες/ουσες θα μπορούν να:

• Να ορίσουν τι είναι ρατσισμός, διακρίσεις, ρητορική μίσους και έγκλημα μίσους
• Να κατανοήσουν πως οι διατυπώσεις και η γλώσσα που χρησιμοποιούνται στην ενημέρωση/αναφορά γεγονότων μπορούν να διαμορφώσουν παραπλανητικά ή/και αφηγήματα βασισμένα σε διακρίσεις
• Να μοιράζονται ένα γλωσσάρι και ορισμένες συστάσεις για την αποφυγή χρήσης διακριτικής ή λανθασμένης γλώσσας

Εισαγωγή

«Άλλη μία ρατσιστική επίθεση: "Ήταν νόμιμα διαμένων και καλά ενταγμένος"» ή «Άλλη μία ρατσιστική επίθεση: έκτο περιστατικό μέσα σε δύο μήνες».

Η διαφορά είναι ελάχιστη - μόλις λίγες λέξεις - κι όμως, ακριβώς μέσα από τις λέξεις διαμορφώνονται οι νοητικές εικόνες και οι ερμηνείες της πραγματικότητας. Τα μέσα ενημέρωσης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του κοινωνικού φαντασιακού και στη διαιώνιση του. Όταν γίνεται αναφορά σε άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο ή άτομα και ομάδες που έχουν δεχθεί διακρίσεις, η πληροφορία συχνά επηρεάζεται από προκαταλήψεις, στερεότυπα και διακρίσεις. Οι επιλογές διατύπωσης, η αναφορά στην εθνική καταγωγή ή στο νομικό καθεστώς, καθώς και άλλες δημοσιογραφικές αποφάσεις, δεν είναι ποτέ ουδέτερες. Υπάρχει μια δομική σύνδεση μεταξύ μετανάστευσης και ρατσισμού, η οποία αντανακλάται στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι ειδήσεις για άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Ακόμη και μικρές γλωσσικές επιλογές μπορούν να ενισχύσουν προκαταλήψεις ή να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη.

Σε αυτήν την Ενότητα θα επικεντρωθούμε στη γλώσσα, παρέχοντας:

• βασικούς ορισμούς που σχετίζονται με τις διακρίσεις
• ένα γλωσσάρι όρων που είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε και, όπου είναι δυνατόν, να αποφεύγουμε
• πρακτικές συμβουλές για την παραγωγή πιο ακριβούς και λιγότερο διακριτικής δημοσιογραφίας

Ορισμοί

Τι είναι ο Ρατσισμός; Τι είναι οι Διακρίσεις; Τι είναι η Ρητορική Μίσους; Τι είναι το Έγκλημα Μίσους;

Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε αυτούς τους βασικούς όρους, προκειμένου να διαμορφώσουμε μια κοινή κατανόηση του ρατσισμού, των διακρίσεων και της ρητορικής μίσους, και να καταστήσουμε τα φαινόμενα αυτά πιο εύκολα αναγνωρίσιμα όταν εμφανίζονται - ακόμη και κάτω από την επιφάνεια της πληροφόρησης.

Θα βρείτε επίσημους ή ευρέως αποδεκτούς ορισμούς των όρων, καθώς και παραδείγματα από τη δημοσιογραφία και τη μιντιακή επικοινωνία που δείχνουν πως οι διακρίσεις, ο ρατσισμός και η ρητορική μίσους μπορούν να εκδηλωθούν σε πραγματικές συνθήκες.

Συλλογή Παραδειγμάτων λανθασμένης δημοσιογραφίας

Αυτή η σύντομη συλλογή παρουσιάζει πραγματικά παραδείγματα προβληματικών δημοσιογραφικών τίτλων ή αποσπασμάτων από άρθρα (λόγω περιορισμών πνευματικών δικαιωμάτων, τα ονόματα των συντακτών και των εφημερίδων έχουν αφαιρεθεί από κάθε παράδειγμα). Στόχος της συλλογής είναι να αναδείξει πως συγκεκριμένες επιλογές λέξεων διαμορφώνουν με την πάροδο του χρόνου συγκεκριμένες εικόνες και αφηγήματα, τα οποία ενισχύουν στερεότυπα και ενδέχεται να είναι διακριτικά ή ρατσιστικά, ιδιαίτερα σε θέματα που αφορούν τη μετανάστευση ή άτομα/ομάδες που υφίστανται διακρίσεις.

Κριτικό γλωσσάρι

Το ακόλουθο γλωσσάρι περιλαμβάνει παραδείγματα λέξεων που χρησιμοποιούνται συχνά στη δημοσιογραφία. Χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες, με έμφαση σε: νομική ορολογία, όρους μεταξύ ορισμού και αυτοπροσδιορισμού, και λέξεις που χρειάζεται να τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Η τελευταία κατηγορία περιλαμβάνει όχι μόνο ρητά διακριτικούς όρους, αλλά και λέξεις που μπορεί να φαίνονται ουδέτερες, ενώ στην πραγματικότητα ενσωματώνουν σχέσεις εξουσίας ή έχουν στιγματιστικό χαρακτήρα. Για κάθε όρο θα βρείτε έναν ορισμό και μια κριτική σημείωση σχετικά με το νόημα που αποκτά σε συμφραζόμενα που αφορούν τη μετανάστευση ή τα άτομα/ομάδες που υφίστανται διακρίσεις.

Μια διευρυμένη εκδοχή του γλωσσαρίου, διαθέσιμη για λήψη, παρέχεται παρακάτω.

Συμβουλές και συστάσεις

Η γλώσσα εξελίσσεται διαρκώς και διαμορφώνεται μέσα από μια συλλογική διαδικασία διαπραγμάτευσης, γεγονός που σημαίνει ότι κανένας ορισμός δεν μπορεί να είναι απόλυτα σταθερός ή οριστικός. Ωστόσο, σε αυτήν την ενότητα θα βρείτε ορισμένες συστάσεις και πρακτικές συμβουλές που μπορούν να σας βοηθήσουν να επιλέγετε κατάλληλα και ακριβή ορολογία, συμβάλλοντας έτσι στην παροχή πιο ορθής πληροφόρησης και στη μείωση των διακρίσεων.

Infographic: Συμβουλές και συστάσεις

Πρόσθετοι όροι - Αρχεία pdf για λήψη

Εδώ μπορείτε να βρείτε μια επιλογή υλικού από τρίτους φορείς, χρήσιμου για να εμβαθύνετε περαιτέρω στα θέματα της ενότητας.